Mitokondrial Genom Analizi

Mitokondri Nedir?

Hücrede enerji üretiminden sorumlu olan ve oksijenli solunumun gerçekleştiği, hücrelerin sitoplâzmasında bulunan, küçük halkasal DNA’sı ve ribozomları olan bir organeldir. İki zarla çevrili olup Krebs  siklusu ve oksidatif fosforilasyon olaylarının yapıldığı ve sonuçta ATP’nin oluştuğu yani hücre enerjisinin üretildiği yerdir.

Mitokondriyal Hastalıklar

Mitokondriyal solunum zincirinin işlevsizliği sonucu ortaya çıkan klinik olarak heterojen bir hastalık grubudur.

Nükleer DNA veya mitokondriyal DNA (mtDNA) tarafından kodlanan genlerin mutasyonundan kaynaklanabilir.

Nükleer DNA da 1500 gen ve Mitokondrial DNA da 37 gen mitokondriyal hastalıkların oluşmasından sorumludur.

Bazı mitokondriyal bozukluklar yalnızca tek bir organı etkilese de (örneğin, Leber kalıtsal optik nöropatisinde [LHON] bulunan göz), birçoğu çoklu organ sistemlerini içerir ve sıklıkla belirgin nörolojik ve miyopatik özelliklerle ortaya çıkar.

Mitokondriyal bozukluklar herhangi bir yaşta ortaya çıkabilir. MtDNA mutasyonu olan birçok bireyde, Kearns-Sayre sendromu (KSS), kronik progresif dış oftalmopleji (CPEO), laktik asidozlu mitokondriyal ensefalomiyopati ve inme benzeri epizotlar ile seyreden  (MELAS), düzensiz kırmızı lifler ile olan  miyoklonik epilepsi (MERRF), ataksi ve retinitis pigmentosa ile birlikte olan nörolojik zayıflık (NARP) veya Leigh sendromu (LS)  gibi bir çok sendromlara yol açar.

Mitokondriyal hastalığın ortak klinik özellikleri, ister mitokondriyal veya nükleer bir gen dahil olsun, ptosis, dış oftalmopleji, proksimal miyopati ve egzersiz intoleransı, kardiyomiyopati, sensorinöral sağırlık, optik atrofi, pigmenter retinopati ve diyabetes mellitus, yaygın merkezi sinir sistemi bulguları dalgalanan ensefalopati, epileptik nöbetler, demans, migren, inme benzeri ataklar, ataksi ve spastisite gibi bulguları içerir.

Orta ve geç gebelikte fetus kaybının yüksek oranda görülmesi sıkça farkedilmeyen yaygın bir durumdur.

Tanı yöntemi

Bazı bireylerde, klinik tablo belirli bir mitokondriyal bozukluğun bir özelliği olarak görülür ve  (örn., LHON, NARP veya maternal kalıtsal LS) tanı moleküler genetik testinde bir mtDNA mutasyonunun belirlenmesiyle doğrulanır. Ancak pek çok bireyde tanı koymak kolay değildir ve aile öyküsü, kan ve / veya BOS laktat konsantrasyonu, nörolojk  görüntüleme yöntemleri, kardiyak değerlendirme ve bir mtDNA veya nükleer gen mutasyonu için moleküler genetik test dahil olmak üzere daha ayrıntılı bir yaklaşıma gereksinim duyulur.

Bir bireyde  tanıya gitmek için, moleküler genetik testler olarak; tek genlerin dizi analizi,  çoklu  gen panel testi, tüm ekzom veya tüm genom analizi ile birlikte tüm mitokondriyal genom analizi yapılır.

Mitokondriyal Genom Analizi de, şehir de adres aramak gibidir. Bir şehirde adres arar iken, şehrin enerjisini sağlayan ve şehri aydınlatan elektrik trafolarına yakın yerlerde oturan  evlerin aranmasına benzetilebilir. Caddeleri genlere benzettiğimiz için yaklaşık 37 caddeden (mitokondriyal gen) oluşan bir trafo mahallesi araştırılır. Daha geniş olarak ta  1500 gen mitokondriyal hastalığa yol açtığı için,  şehirde ayrıca 1500 cadde den  oluşan küçük trafolara yakın evlerde aranmalıdır.

Merkezimizde “CentoMiTO” dediğimiz “37 genlik bir paket” yanına 37 gen ve 1500 geni içeren “Kapsamlı Mitokondrial Hastalıklar paketi” de bulunmaktadır. Nadir hastalıklar konusunda Avrupa’nın ve Dünya’nın önde gelen laboratuvarlarından biri olan ve merkezi Almanya da bulununa CENTOGENE laboratuvarlarında analiz yapılmakta olup, dünyanın en büyük mutasyon veritabanlarından biri olan CentoMD kullanılarak test sonucu ve klinik raporlama yapılmaktadır.

Merkezimize başvuran hastaların; ayrıntılı klinik bilgileri, daha önce yapılmış tüm testleri ve aile ağacını içeren detaylı bir rapor hazırlanmakta, testler hakkında ayrıntılı bilgi verildikten sonra, onam belgeleri imzalanmakta, akabinde  alınan kan örnekleri   özel kartlara işlenerek tüm bilgiler CENTOPORTAL sistemine girilmektedir. Alınan örnekler özel kartlarla aynı gün Almanya’ya kargolanmaktadır ve yaklaşık bir ay içinde sonuçlar alınmaktadır.

Sonuçlar alındıktan sonra, sonuçların kişiye göre ayrıntılı yorumu yapılarak genetik danışma verilmektedir. Ayrıca takip eden hastanın hekimi ile görüşülmekte karşılıklı olarak hastanın klinik ve moleküler yönü tartışıldıktan sonra, kişinin tanısı netleşmekte ve tedavi yöntemi, hekimi tarafından daha net olarak belirlenmektedir.